Alexandre Pato: Dëshmitari i artit të humbur – nga PlayStation i fëmijërisë në realitetin e Milanellos

Alexandre Pato shtrihet në karrige me atë të njëjtin buzëqeshje të çuditshëm që e bëri të dashur për miliona tifozë kur ishte vetëm një adoleshent me flokë të errët dhe sy që shkëlqenin me shpresën e një bote të re. Tani, në moshën 36-vjeçare, me karrierën e mbyllur dhe kujtimet e grumbulluara si fotografi në një album të vjetër, ai na fton të udhëtojmë me të nëpër një histori që fillon me portokallë dhe patate në një fshat të largët të Brazilit, dhe përfundon me një deklaratë të guximshme: futbollin modern e urren.

Jo, jo me urrejtje të plotë. Por me atë lloj zhgënjimi që vjen kur sheh diçka të bukur të shndërrohet në diçka tjetër – kur simfonia klasike bëhet zhurmë elektronike, kur poezia bëhet manual instruksionesh. Pato është një dëshmitar i epokës së artit të humbur, që ka parë nga afër magjinë e Ronaldos dhe Ronaldinhos, që ka ndjerë në lëkurë respektin e Paolo Maldinit dhe që tani, duke parë Manchester City-n të vrapojë si I çmendur kundër Arsenalit, pyet me zë të ulët: “Ku shkoi bukuria?”

Por le t’ia nisim nga fillimi, sepse historia e Patos nuk është thjesht një kronikë sportive. Është një roman social, një thriller mjekësor, një dramë familjare, dhe në fund, një leksion filozofik për atë që do të thotë të jesh i suksesshëm në një botë që vlerëson shpejtësinë mbi thellësinë. Në moshën 17-vjeçare, kur shumica e djemve të tij po përgatiteshin për provimet e shkollës së mesme, Pato po përgatitej të hynte në dhomën e zhveshjes së Milanit, aty ku legjendat e futbollit botëror bënin gjunjëzimin për të mirëpritur një fëmijë.

Milanello, Verë 2007: Kur fantazia u bë realitet

Pato kujton çdo detaj, sikur të ishte dje. “Në dhomën e zhveshjes, në të djathtë time, ishte Paolo Maldini,” thotë ai, dhe zëri i tij ndryshon, bëhet më i butë, më i rëndë. “Përballë meje, pashë Kaká dhe Ronaldo”. Pushon, lejon heshtjen të rëndojë, dhe pastaj vazhdon: “Ky ishte një ekip legjendash – njëri prej tyre që unë pretendoja të isha në PlayStation gjithë jetën time”.

Imagjinoni këtë skenë për një moment. Një djalosh 17-vjeçar, i ardhur nga Internacionali i Porto Alegre, ku vetëm disa muaj më parë pati shënuar një minutë pas hyrjes në fushë kundër Palmeiras, tani ndodhej në qendër të universit të futbollit. Carlo Ancelotti, trajneri që do të bëhej më i miri për të, e ndërpreu ditën e tij vetëm për ta përshëndetur gjatë ekzaminimeve mjekësore. Pastaj e çoi në sallën e darkës, aty ku lojtarët që kishin fituar Champions League, vetëm dy muaj më parë po përfundonin vaktin e tyre.

“Ancelotti i kërkoi të gjithëve të qëndronin në këmbë kur unë hyra,” vazhdon Pato, dhe në buzëqeshjen e tij ka një përzierje admirimi dhe nostalgjie. “Çdo lojtar erdhi tek unë për të përshëndetur. Mendova, ‘Wow, ky është respekt.’ Ju mund të jeni lojtarët më të mirë në botë, por jeni të përulur. Keni respekt për të tjerët”.

Listën e atyre që e përshëndetën e lexon si një “Who’s Who” i futbollit të fillimit të shekullit XXI: Cafu, Alessandro Nesta, Andrea Pirlo, Clarence Seedorf, Gennaro Gattuso, Filippo Inzaghi. Dhe në qendër të tyre, Ronaldo Nazário de Lima, vetë “Fenomeni”, idhulli i fëmijërisë së Patos. “Te Milan, nuk ishte thjesht futboll, ishte familje,” thotë Pato. “Kjo është arsyeja pse ai ekip fitoi gjithçka. Nëse zbrisje në fushë dhe shihje si stërviteshin, thjesht do të thoje, ‘Wow, duhet të bëj të njëjtën gjë’“.

Por Milani i atij vere ishte më shumë se një grup lojtarësh të talentuar. Ishte një kulturë, një mënyrë e të qenit që Pato nuk e kishte parë kurrë më parë dhe që, siç do të kuptonte më vonë, nuk do ta shihte kurrë më. Ishte koha kur një trajner mund të ndërpriste ditën e tij për një adoleshent, kur kapiteni më fitimtar në historinë e klubit përulej për të mirëpritur një të panjohur, kur yjet më të mëdhenj të botës rrinin në këmbë për të treguar se respekti ishte më i rëndësishëm se fama.

Rrugëtimi nga Pato Branco në Tokio: Një yll që lindi shpejt

Pato u rrit në Pato Branco, një qytet në shtetin Paranás, në jug të Brazilit, një vend kaq larg qendrave të fuqishme të futbollit saqë gjerësia gjeografike duket e parëndësishme krahasuar me distancën kulturore. Kujtimet e tij të para të futbollit nuk janë me topa të shtrenjtë ose fusha të stërvitura, por me “portokalle” dhe “patate” që shërbenin si zëvendësues. “Kështu që familja ime tha, ‘Nëse ky djalosh qëndron, do na shkatërrojë shtëpinë,” tregon ai duke qeshur.

Futsali, versioni i zvogëluar i futbollit me pesë lojtarë për ekip, ishte shpëtimi i tij. Nuk luajti një ndeshje të vërtetë futboll 11-kundër-11 deri në moshën 11-vjeçare. Por kur talenti i shpërtheu, shpërtheu me forcën e një supernove. Brenda gjashtë vjetësh, nga futsali i Pato Brancos, ishte në Milanello, duke u përshëndetur nga Maldini.

Rrugëtimi i tij nëpër Internacional ishte një film aksion në shpejtësi të dyfishtë. Debutimi kundër Palmeiras në nëntor 2006 – gol një minutë pas hyrjes në fushë. Kupa e Botës së Klubeve në Japoni disa javë më vonë – goli i pare në gjysmëfinalen kundër Al Ahly, startim në finale kundër Barcelonës së Ronaldinhos, medalje kampioni nga fitoren 1-0, dhe si kujtim shtesë, fanella e Ronaldinhos. Brenda dy muajsh, ishte në kopertinën e revistave braziliane, me Placar që e etiketonte “sensacioni i ri i futbollit brazilian”.

Interesi ishte global: Chelsea, Arsenal, Liverpool, Barcelona, Juventus, Inter. Por Pato zgjodhi Milanin, dhe arsyeja ishte e thjeshtë: dashuria për Ronaldon. “Kur je fëmijë në Brazil, nëse bën diçka të veçantë, thonë se je Pelé i ri, Ronaldo i ri,” shpjegon ai. “Kur erdha te Milan, thanë, ‘Wow, ky është Ronaldo i ardhshëm’. Por unë nuk u ndjeva kurrë si Ronaldo i ri. Stërvitesha sepse më pëlqente të luaja. Isha me lojtarët më të mirë në botë”.

Kultura e idhujve në Brazil është një presion i heshtur që çdo talent i ri e ndjen në shpatulla. Pesë Kupa Bote, legjenda që shkojnë përtej sportit, një popull që jeton dhe merr frymë për futbollin. “Nuk është presion,” thotë Pato, duke e minimizuar me buzëqeshjen e tij të zakonshme. “Është normale, sepse pasioni në Brazil për futbollin është i mahnitshëm. Është shumë. Kështu që çdo lojtar që vjen dhe bën diçka, thonë, ‘Oh, ja ku është i riu’“.

Dëmtimet: Lufta e fshehtë që nuk e shikon asnjë

E nëse historia e Patos në Milan fillon si një përrallë, ajo vazhdon si një tragjedi greke – jo me vdekje, por me dëmtime, ato, kërcënuesit e heshtur që i vidhnin shpresën një çast në kohë. “Dëmtimet janë një nga pjesët më të vështira të futbollit,” thotë ai dhe për herë të parë buzëqeshja i zbehet. “Njerëzit shohin vetëm ndeshjen. Nuk shohin rradhët e gjata të rikuperimit. Thjesht dëshiron të jesh në fushë”.

Kuadricepsi dhe kofsha e pasme – quads dhe hamstrings – ishin armiku i tij i vërtetë. “Pata të parin, pastaj të dytin, dhe pastaj të tretin dëmtim, pastaj luaja dy ndeshje dhe pastaj do të dëmtohesha përsëri,” kujton ai. “Fillova… jo të isha i trishtuar… por nuk besoja më në veten time”. Kjo është një nga deklaratat më të rënda që vijnë nga një atlet profesionist – pranimi i humbjes së besimit, atij elementi thelbësor që ndan të mirët nga të mëdhenjtë.

Pato thotë se ndonjëherë nxitonte të kthehej, i paduruar për të provuar veten. Koha e nevojshme e rikuperimit nuk ishte gjithmonë “e respektuar”. Ai kujton një rast specifik: kishte kaluar javën duke kërkuar përgjigje mjekësore në Atlanta, Georgia, vetëm për të fluturuar përsëri në Itali dhe të luante menjëherë. “Pastaj hyn në fushë, përpiqesh të vraposh 35 kilometra në orë (22 mph), dhe është normale që shembesh”.

Ai udhëtoi rreth botës në kërkim të zgjidhjeve: Gjermani, Shtetet e Bashkuara, pastaj përsëri në Brazil për të punuar me një fizioterapist që kishte ndihmuar më parë Kaká. “Gjatë rrugëtimit tim me dëmtimin mësova se çfarë është forca mendore,” thotë, duke shtuar se gjeti ngushëllim dhe pranim në besimin e tij fetar. Dhe te Milani, dëmtimet u shumëfishuan – 16 në total, një shifër që do të thotë më shumë se një sezon i tërë humbur nëpër tavolina mjekësore.

Por dëmtimet nuk ishin vetëm fizike. Ishin psikologjike. Ishin izolimi i të qëndruarit jashtë grupit, presioni i mediave që pyesnin “Ku është Pato?”, zhgënjimi i tifozëve që kishin filluar ta quanin “i brishtë”, dhe më e rënda, ndjesia se koha po ikte, pa të. Në kulmin e tij, Pato ishte një sulmues me shpejtësi rrufe, me teknikë të rrallë dhe përfundim klinik. Por dëmtimet e transformuan në një lojtar që mendohej mire para se të sprintonte, që pyeste veten “a do të dëmtohem?” para çdo ndeshjeje të rëndësishme.

Jashtë fushës: Dasma në Copacabana dhe romanca me ‘Dinastinë’

Jeta e Patos jashtë futbollit ishte po aq intensive sa ajo brenda tij. Ai u martua me një aktore braziliane, me dasmën e pritjes në Pallatin Copacabana në Rio de Janeiro – një ngjarje që u bë lajm në të gjitha mediat rozë. Por martesa nuk zgjati, dhe Pato u gjet shpejt në qendër të një tjetër historie dashurie, kësaj here më të komplikuar: ai filloi një marrëdhënie me Barbara Berlusconin, vajzën e kryeministrit të atëhershëm italian dhe pronarit të Milanit, Silvio Berlusconi.

Kjo ishte e paprecedentë. Nuk ishte thjesht një romancë mes një lojtari dhe një gruaje – ishte një hyrje në zemrën e pushtetit italian, një lidhje që e vendosi Paton në qendër të spekulimeve politike dhe sportive. Mediat italiane nuk e lanë kurrë të qetë, duke e kthyer çdo gol ose dëmtim të tij në një koment mbi marrëdhënien e tij sentimentale. Pato, me buzëqeshjen e tij të pavdekshme, duket se e përballoi gjithçka me një lehtësi që ishte pjesë e maskës së tij publike.

Por nën sipërfaqe, presioni duhet të ketë qenë më i tmerrshëm. Të jesh i ri, i huaj, shpesh i dëmtuar dhe i lidhur me familjen më të fuqishme të vendit – kjo është një kombinim që do të thyente shumë. Pato, megjithatë, nuk flet me hidhësi. Ai pranon, por nuk ankohet. Është pjesë e filozofisë së tij të re: të kuptosh se çfarë ke nënshkruar, të kontrollosh financat e tua, të njohësh agjentin dhe këshilltarët e tu.

Mësimet e humbura: Edukimi që futbolli nuk ta jep

Tani, i tërhequr nga fusha e blertë, Pato ka gjetur një mision të ri: të edukojë lojtarët e rinj për rreziqet e një karriere që mund të ofrojë shumë, por që mund të marrë gjithçka nëse nuk je i kujdesshëm. “Duhet të kuptosh çfarë ke nënshkruar dhe çfarë thotë kontrata,” thotë ai me një seriozitet që nuk e kishim parë më parë. “Duhet të kuptosh sa para ke në bankë. Duhet të kuptosh kush janë bankieri (këshilltarët financiarë) dhe agjenti yt në të vërtetë. Nuk mund të lejosh që të bëjnë gjithçka për ty”.

Ky është leksioni që Pato e mësoi në rrugën e vështirë – duke parë shokët e tij që humbnin miliona në investime të gabuara, duke dëgjuar historitë e lojtarëve që përfundonin të varfër pasi kishin fituar miliona. “Topi, stadiumi dhe tifozët mund të të japin një ego të madhe,” vazhdon ai. “Kupton se je yll. Por pas kësaj, je një person. Mund të fitosh Topin e Artë, të fitosh Champions League dhe të kesh 100 milionë funte (133.5 milionë dollarë) në bankë. Por nëse nuk kupton kush je, humb gjithçka”.

Pato flet nga përvoja. Ai i ka parë të gjitha – nga dhomat e zhveshjes me legjenda deri te klinikat e rikuperimit me fizioterapistë anonimë, nga dasmat e shtrenjta deri te divorcet e dhimbshme, nga golin në Kupën e Botës së Klubeve deri te dëmtimet që vjedhin ëndrra. Dhe tani, si ambasador i fondacionit Milan, udhëton nëpër botë për të ndarë këto mësimë.

Këtë javë, ishte në New York, duke adresuar 4,000 studentë në Modelin e Kombeve të Bashkuara, duke ndarë “udhëtimin personal dhe duke i frymëzuar të besojnë në veten e tyre”. Vizitoi edhe Success Academy në lagjen Harlem të New York-ut, një shkollë e mbështetur nga fondacioni i Milanit që nga 2021-a, që shërben 450 djem dhe vajza të moshës 6-18 vjeç – 85% prej të cilëve vijnë nga familje me të ardhura të ulëta. Investimi ka çuar në rritje akademike, pjesëmarrje më të mirë në shkollë dhe zakone më të mira studimi për fëmijët e përfshirë, që Milani thotë se demonstron fuqinë e sportit si mjet për përfshirje sociale dhe arsimim.

Futbollin Modern: Simfonia që u shndërrua në zhurmë

Por nëse ka një temë që e bën Paton të shpërthejë në pasion, është ndryshimi i stilit të futbollit. Ai kujton veprën e Pirlos më 2018 – një “kush është kush” të emrave të fillimit të shekullit XXI, me ikonat e Milanit, bashkë me yje si Francesco Totti, Alessandro Del Piero, Carlos Tevez dhe Rui Costa. “Më kujtohet duke thënë, ‘Wow, ky futboll është si muzikë klasike’,” thotë ai, dhe zëri i tij bëhet i ëmbël, melodik.

“Bota ka ndryruar. Nuk shihen shumë lojtarë që janë Nr. 10 tani. Nëse nuk vjen pas linjave dhe punon për ekipin tënd, je jashtë klubit”. Pato e sheh ndryshimin me sy kritik, si një artist që kthehet në qytetin e tij dhe gjen se muzeu është shndërruar në supermarket. “Pashë Manchester City (kundër Arsenalit, në finalen e Carabao Cup të fundjavës së kaluar) dhe wow, këta djem vrapojnë shumë. Nëse mendon vetëm për talentin tënd, je jashtë ekipit. Ndaj është më shumë fizik. Nëse nuk dëgjon trajnerin, je jashtë”.

Ai bën një përjashtim të vetëm: Lionel Messi. “Vetëm (Lionel) Messi mund të qëndrojë përpara (në një pozicion sulmues në fushë) dhe ekipi mund të bëjë gjithçka për të. Por kur ka topin në këmbë, (e di) se do të shënojë. Loja është ndryshe. Mund ta shijosh, por mendoj se e kam shijuar më shumë më parë se tani”.

Si do të përgjigjej Ronaldinho nëse i thuhej të mbulonte në mesfushë? “Ronnie do të qeshte dhe do të thoshte, ‘Jo, jo, jo. Unë jam këtu’“. Pato imiton zërin e shokut të tij brazilian, duke e bërë skenën të gjallë. “Nëse i thuhej, ‘Hej, Ronaldo, eja të bllokojmë (mbrojtësit)’, Ronaldo do të thoshte, ‘Hej, djem, jo. Unë jam këtu. Merreni ju topin për mua’“.

Por realiteti është se çdo lojtar i ri në një akademi tani duhet të njohë “këtë futboll të ri për të arritur në majë”. Dhe Pato është i trishtuar për atë që është humbur: “Kemi humbur më shumë anën teknike. Mund ta shohësh në ndeshje”.

Brazili dhe Kupa e Botës: Shpresat e një Kombi

Pato do të analizojë ndeshjet për rrjetin brazilian falas SBT gjatë Kupës së Botës këtë qershor dhe korrik. Ai e përshkruan ish-trajnerin e tij te Milani dhe tani trajnerin e Brazilit, Ancelottin, si “një nga njerëzit që dua dhe ende mik i imi sot”. Ai pothuajse iu bashkua italianit te Paris Saint-Germain në janar 2012, por transferimi nga Milani nuk u realizua.

“Ai më dha besim,” thotë Pato për Ancelottin. “Ai di si t’I menaxhojë yjet. Mbron lojtarët më të rinj. Është më shumë se një trajner. Lojtarët mendojnë, ‘Duhet të luaj (mirë) për të sepse e respektoj’. Ai është më shumë yll se shumë lojtarë. Për Brazilin, është personi i duhur… Brazili ka një shans për të fituar Kupën e Botës. Nuk është e lehtë, por tifozët brazilianë kanë shpresë tani”.

Si gjithmonë, Brazili hyn në turne me talent të bollshëm në vijën e parë. Bisedës rrotullohet te Neymar, tani 34 vjeç që u la jashtë ekipit për dy ndeshjet e marsit në Shtetet e Bashkuara pas problemeve me dëmtimet në sezonet e fundit.

“E dua mikun tim Neymar,” thotë Pato. “Varet më shumë prej tij se prej Ancelottit. Ai ka kohë të jetë në formë 100% për Kupën e Botës. Por është e vështirë. Loja këtu në Brazil nuk është e lehtë”.

Për formacionin e tij ideal, Pato zgjedh një treshe sulmuese që reflekton ndryshimet që ai sheh në futbollin modern: “Raphinha, Vinicius dhe Cunha si sulmues. Igor Thiago (sulmuesi i fuqishëm i Brentford të Premier League) meriton të jetë në ekip tani. Ai është ndryshe, por Brazili duhet të luajë kështu”.

Dhe shpjegon arsyen: “Brazili do të jetë gjithmonë për talentin, por talenti nuk mjafton për futbollin tani. Bota ka ndryshuar; fiziku i lojtarëve ka ndryshuar… Por Brazili ka pasur vështirësi të bëjë lojtarë si ky (Igor Thiago) sepse zemra jonë është më shumë për talentin. Na duhen lojtarë si ai. Në disa situata të ndeshjes, duhet të konkurrosh. Nuk kemi lojtarë si ai”.

Dhe si do ta pranojnë brazilianët një stil më italian nën Ancelottin? “Gjenerata e re e tifozëve e kupton se ne nuk luajmë si një fantazi, si më parë. Brazilianët duan vetëm të fitojnë tani. Nëse luan keq, mjaft fito ndeshjen. Duam vetëm që Brazili të arrijë në finale”.

Trashëgimia: Më shumë se shifra

Kur sheh statistikat e karrierës së Patos– 189 gola në 500 ndeshje me klube – ato lexohen si një rekord i mirë, por jo i jashtëzakonshëm. Por kjo është e vërteta e rreme e futbollit modern, ku gjithçka matet në shifra. Pato nuk ishte thjesht një shënues golash; ai ishte një artist që luftoi me trupin e tij të tradhtar, një dëshmitar i epokës së artit, një mbijetues i presioneve që do të thyenin shumë.

Historia e tij është një kujtesë se suksesi në futboll nuk është vetëm një çështje talenti, por edhe fati, shëndeti, mjedisi, dhe aftësia për të ruajtur veten në një botë që të konsumon. Ai erdhi te Milan si “Ronaldo i ri” dhe u largua si “Pato – si ai që dëmtohej shpesh”, por historia e vërtetë është më e nuancuar. Ai ishte pjesë e një ekipi që fitoi Serie A më 2010-11, duke qenë shënuesi më i mirë i ekipit me 14 gola. Ai luajti me legjendat, mësoi prej tyre, dhe tani, i tërhequr, transmeton mësimet e tyre.

Dhe në fund, Pato mbetet ai djalosh nga Pato Branco që luante me portokallë – me buzëqeshjen e njëjtë, me dashurinë për lojën, me respektin për ata që ishin më të mirë se ai. “Në Brazil, kemi kulturën e idhujve,” tha ai dikur, dhe ai vetë u bë një idhull, jo për numrat, por për mënyrën se si përballoi dështimin me dinjitet, se si u kthye nga dëmtimet me besim, se si tani ndihmon fëmijët në Harlem të besojnë në veten e tyre.

Futbollin modern mund ta urrejë, por futbollin e vërtetë – atë që luhet me zemër, me respekt, me familjen – ai do ta dojë gjithmonë. Dhe kur flet për Maldinin, Kakán, Ronaldon, dhe atë ditë në sallën e darkës së Milanello-s, zëri i tij ende dridhet nga emocioni. Sepse aty, për një moment, ai ishte pjesë e diçkaje të përjetshme – dhe asgjë, as dëmtimet, as kritikat, nuk mund ta marrë atë kujtim.

Alexandre Pato është një dëshmitar i epokës që po zhduket – një kohë kur futbollin e luajtnin artistë, jo atletë të programuar; kur respekti ishte më i rëndësishëm se statistikat; kur një trajner mund të ndërpriste ditën e tij për të përshëndetur një adoleshent; kur dhomat e zhveshjes ishin familje, jo korporata. Karriera e tij, me të gjitha dëmtimet dhe zhgënjimet, është një testament i asaj që mund të arrihet dhe një paralajmërim i asaj që mund të humbasësh.

Por më e rëndësishmja, Pato është tani një mësues – i ardhur nga përvoja e hidhur, duke ofruar ëmbëlsira të vlefshme për brezat e ardhshëm. Në New York, në Harlem, në çdo akademi ku flet, ai jep më shumë se këshilla teknike; ai jep një filozofi jetese: kupto veten, kontrollo financat, ruaje shëndetin mendor, dhe mos harro kurrë se pas yllit, je një person.

Dhe për futbollin? Ai do të vazhdojë ta ndjekë, ta analizojë, ta dashurojë me atë buzëqeshje që e ka përcjellë gjithë jetën. Por do ta ndjekë me një vëzhgim kritik, duke kujtuar se dikur ishte muzikë klasike, dhe duke shpresuar – ndoshta – se një ditë, dikush do ta kthejë melodinë.

Materiali është përgatitur nga bashkëpunëtorë të jashtëm të Milanistat.com, sipas intervistës së Adam Crafton

Adam Crafton është një gazetar britanik me qendër në New York City, që është zhvendosur nga Londra më 2024. Ai mbulon kryesisht futbollin për The Athletic. Më 2024, u emërua Gazetari Sportiv i Vitit nga Shoqata e Gazetarëve të Sportit, pasi fitoi çmimin Gazetari i Ri Sportiv i Vitit në vitin 2018.